Śląskie napisy wracają z cienia - historia ukryta na murach

W Jeleniej Górze można sięgnąć po publikację, która zamienia zwykły spacer w małe śledztwo. Katalog „Znaki Czasu. Niemieckie napisy na Śląsku” prowadzi przez miejsca, gdzie pod warstwą tynku wciąż kryją się ślady dawnych mieszkańców regionu.

• Katalog „Znaki Czasu. Niemieckie napisy na Śląsku” otwiera historię ukrytą pod tynkiem
• Dawid Smolorz prowadzi przez ślady, a Karolina Kuszyk dopisuje opowieść
• W Książnicy Karkonoskiej można zacząć własny spacer z otwartymi oczami

Katalog „Znaki Czasu. Niemieckie napisy na Śląsku” otwiera historię ukrytą pod tynkiem

Stary budynek mijany codziennie może nagle odsłonić fragment napisu, pojedynczą literę albo nazwę, która przetrwała mimo remontów i przemalowań. Właśnie takie detale stały się punktem wyjścia dla polsko-niemieckiej wystawy prezentowanej w Muzeum Śląskim w Görlitz oraz towarzyszącego jej katalogu.

Publikacja zbiera fotografie niemieckich inskrypcji ze Śląska - od zachodnich terenów Dolnego Śląska po wschodnie krańce Górnego Śląska. Thomas Voßbeck dokumentował miejsca, które często znikały niemal natychmiast po wykonaniu zdjęć. Napisy były zasłaniane nowym tynkiem, skuwane podczas prac budowlanych albo po prostu znikały pod kolejną warstwą farby. 📖

Dzięki temu katalog nie jest wyłącznie dokumentacją wystawy. To także zapis śladów, których dziś w wielu przypadkach nie da się już zobaczyć na żywo. Każda fotografia zatrzymuje fragment lokalnej pamięci i przypomina, że historia regionu nie kończy się na datach z podręczników.

Dawid Smolorz prowadzi przez ślady, a Karolina Kuszyk dopisuje opowieść

Teksty Dawida Smolorza, kuratora wystawy, porządkują tę rozproszoną opowieść i pokazują, jak wiele można wyczytać z pozornie niepozornych murów. Za dokumentacją stoi praca przypominająca poszukiwania detektywistyczne: trzeba było odnaleźć napisy, rozpoznać ich kontekst i zdążyć je sfotografować, zanim znikną.

W publikacji znalazło się również fikcyjne opowiadanie Karoliny Kuszyk, autorki książki „Poniemieckie”. To literackie dopełnienie nadaje katalogowi dodatkowy wymiar - obok faktów i fotografii pojawia się osobista, nastrojowa próba zmierzenia się z dziedzictwem miejsc, które przez lata zmieniały właścicieli, język i znaczenie. ✍️

W książce przywołano także słowa Olgi Tokarczuk:

„Przeszłości naszych miejsc nie da się zignorować. Żeby mieć poczucie sensu i ciągłości, musimy wcielać we własne doświadczenie również pamięć o pracy i wysiłku ludzi, którzy żyli tu przed nami”.

To zdanie dobrze oddaje charakter całego projektu. Niemieckie napisy nie są tu jedynie reliktem minionej epoki. Stają się częścią skomplikowanej historii Śląska, którą można dziś oglądać bez upraszczania i bez wymazywania kolejnych warstw pamięci.

W Książnicy Karkonoskiej można zacząć własny spacer z otwartymi oczami

Katalog czeka w Dziale Regionalnym z Czytelnią Książnicy Karkonoskiej. To dobry punkt wyjścia do własnych poszukiwań w Jeleniej Górze i okolicach - nie po to, by szukać sensacji, ale żeby uważniej przyglądać się budynkom, szyldom i miejscom mijanym każdego dnia. 👀

Sama wystawa „Znaki czasu. Niemieckie napisy na Śląsku” jest dostępna do 1 listopada 2026 roku w Muzeum Śląskim w Görlitz. Katalog pozwala zajrzeć do niej także tym, którzy nie planują od razu wyjazdu za zachodnią granicę, a przy okazji może uruchomić bardzo lokalną ciekawość: co jeszcze zostało zapisane na murach naszej najbliższej ulicy?

na podstawie: Książnica Karkonoska.